Öğrenme Çıktıları:

Eş anlamlı zıt anlamlı ve eş sesli kelimeleri örneklerle ayırt edebilir.

Gerçek mecaz ve terim anlamlı kelimeleri fark edebilir.

Öğrenci,metin içinde geçen kelimelerin gerçek,mecaz ve terim anlamlarını belirleyebilir.

Öğrenci,kelimelerin eş anlamlı, zıt anlamlı ve eş sesli olup olmadığını örneklerle ayırt edebilir.

Öğrenci,metin bağlamına göre kelimenin hangi anlamda kullanıldığını yorumlayabilir.

Öğrenci, çok anlamlı kelimelerin farklı anlamlarını açıklayabilir.

Öğrenci, günlük yaşamda karşılaştığı kelimelerin anlamını doğru şekilde tanımlayabilir.

1. Gerçek Anlam

Bir sözcüğün akla gelen ilk anlamına denir. Aynı zamanda sözcüğün sözlükteki ilk anlamıdır.

Örnekler:

Soğuktan korunmak için sıkıca giyinmiş.

Şubat ayında soğuk hava çocukları hasta etti. Karanlık olmadan eve gitsek iyi olur.

Küçük çocuk nedense hüzünlü görünüyordu bugün.

Güneşi gören çamaşırlar kısa sürede kurumuş.

2. Mecaz Anlam

Bir sözcüğün, gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak cümle içinde kazandığı yeni anlamdır.

Örnekler:

Dün akşam saatlerinde kızgın bir adam bağırarak odama girdi. “Kızgın” sözcüğü bu cümlede “çok ısınmış” anlamından tamamen uzaklaşarak “kızmış olan, öfkeli” anlamında kullanılmıştır.

Bütün suçu her zamanki gibi bana attılar.

Eve geç geldiğim için annem bana çok kızdı. Mesleğini eline alana kadar çok zorlu yollardan geçti.

Bilimin ışığında ilerlemek ilk hedefimiz olmalı.

Annesinin söylediği sözler ona çok dokundu.

Temiz kalpli birçok arkadaşa sahibim.

3. Yan Anlam

Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşmadan kazandığı yeni anlama yan anlam denir. Yan anlam; çoğu zaman, canlılara ait organ ya da kısımların, cansız varlıklara yakıştırılması veya benzetilmesi ile oluşur.

Pilot, uçağın kanadında bir sorun olduğunu fark edince acil iniş yaptı.

Şişenin ağzına yerleştirdikleri tıpa özel bir maddeden yapılmıştı.

Dağın eteklerine diktikleri ağaçlar yeşillenmeye başladı.

4. Terim Anlam

Bir bilim, sanat, spor ya da meslek dalıyla ilgili özel ve belirli bir kavramı karşılayan sözcüklere terim anlamlı sözcükler denir.

Örnekler:Fen bilimleri dersinde fotosentez konusunu gördük.

Herkes flütünü yanında getirmişti.

Her okuduğunda duygulanırdı vatan şiirlerini.

Fen bilimleri dersinde ışık konusuna geçmişler.

Top defansa çarpmasaydı ağlarla buluşacaktı.

5. Çok Anlamlılık

Bir sözcüğün zamanla birden çok anlamı ifade edecek şekilde kullanılmasına çok anlamlılık denir.

Örnekler:Sert: Sert bir tahta ile vurmuşlar. (Kırılması güç olan, yumuşak karşıtı)

Buranın sert havası bana hiç yaramadı. (Kolay dayanılmayan, zor katlanılan)

Kimseye karşı sert bir hareketi olmazdı. (Hırçın, öfkeli)

6. Çağrışım Yapan Sözcükler

Çağrışım; bir sözcüğün anlam, şekil ve ses yakınlığı yoluyla başka sözcüklerle kurduğu bağlantılardır. Bazı sözcükler, zihnimizde farklı şeyler çağrıştırabilir.

“Deniz” sözcüğü →mavi, dalga, kum, tatil, huzur, gemi

“Kış” sözcüğü →kar, battaniye, soğuk, soba, çay

“Kitap” sözcüğü →bilgi, hikâye, sayfa, kütüphane, sessizlik

7. İkileme

Anlamı güçlendirmek için yapılan sözcük tekrarına ikileme denir.İkilemeleri oluşturan sözcüklerin arasına herhangi bir noktalama işareti konulmaz ve ikilemeler ayrı yazılır.İkilemeler farklı yollarla oluşabilir.

Örnekler:

yavaş yavaş, tatlı tatlı – Aynı sözcüklerin tekrarıyla oluşmuştur.

akıllı uslu, mutlu mesut – Eş anlamlı sözcüklerden oluşmuştur.

acı tatlı, dost düşman – Zıt anlamlı sözcüklerden oluşmuştur. eski püskü, yırtık pırtık – Biri anlamlı, biri anlamsız olan sözcüklerden oluşmuştur.

abuk sabuk, ıvır zıvır – İki anlamsız sözcükten oluşmuştur.

lıkır lıkır, horul horul – Yansıma sözcüklerden oluşmuştur.

sağ salim, ağrı sızı – Yakın anlamlı sözcüklerden oluşmuştur.

8. Pekiştirme

Sözcüğün ilk hecesine m, p, r, s sesleri getirilerek yapılan ve farklı görevlerde kullanılan sözcüklere pekiştirmeli sözcükler denir.

Örnekler:

Unu fazla koyduğum için kurabiye kaskatı oldu.

Güneş, köpeğin kapkara tüylerini yavaşça sevdi.

Sobaya birkaç odun daha atınca oda sımsıcak olur.

9. Türkçesi Varken

Günlük hayatta sıkça kullandığımız bazı sözcükler, dilimize başka dillerden geçmiştir. Türkçenin kendi varlığını bozulmadan sürdürebilmesi için yabancı kökenli bu sözcüklerin yerine Türkçe karşılıklarını kullanmaya özen göstermeliyiz.

data: veri

monoton: tekdüze

check-up: tam bakım

departman: bölüm

dubleks: iki katlı

online: çevrim içi

reyting: izlenme oranı

elastik: esnek

Dilay Akşit 240412019